nature.com ની મુલાકાત લેવા બદલ આભાર. તમે જે બ્રાઉઝર વર્ઝનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છો તેમાં મર્યાદિત CSS સપોર્ટ છે. શ્રેષ્ઠ અનુભવ માટે, અમે નવીનતમ બ્રાઉઝર વર્ઝનનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરીએ છીએ (અથવા ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરરમાં સુસંગતતા મોડ બંધ કરો). વધુમાં, સતત સપોર્ટ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, આ સાઇટમાં સ્ટાઇલ અથવા JavaScript શામેલ હશે નહીં.
મેલામાઇન એક માન્ય ખોરાક દૂષક છે જે ચોક્કસ ખોરાક શ્રેણીઓમાં આકસ્મિક અને ઇરાદાપૂર્વક હાજર હોઈ શકે છે. આ અભ્યાસનો ઉદ્દેશ્ય શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇનની શોધ અને માત્રા ચકાસવાનો હતો. ઇરાનના વિવિધ પ્રદેશોમાંથી શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડર સહિત કુલ 40 વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ ખોરાકના નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. નમૂનાઓમાં અંદાજિત મેલામાઇન સામગ્રી ઉચ્ચ-પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી-અલ્ટ્રાવાયોલેટ (HPLC-UV) સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરવામાં આવી હતી. 0.1–1.2 μg mL−1 ની રેન્જમાં મેલામાઇનની શોધ માટે એક કેલિબ્રેશન કર્વ (R2 = 0.9925) બનાવવામાં આવ્યો હતો. માત્રા અને શોધની મર્યાદા અનુક્રમે 1 μg mL−1 અને 3 μg mL−1 હતી. શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇનનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને પરિણામો દર્શાવે છે કે શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરના નમૂનાઓમાં મેલામાઇનનું સ્તર અનુક્રમે 0.001–0.095 mg kg−1 અને 0.001–0.004 mg kg−1 હતું. આ મૂલ્યો EU કાયદા અને કોડેક્સ એલિમેન્ટેરિયસ સાથે સુસંગત છે. એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે મેલામાઇનની માત્રા ઓછી હોય તેવા આ દૂધ ઉત્પાદનોનો વપરાશ ગ્રાહકના સ્વાસ્થ્ય માટે નોંધપાત્ર જોખમ ઊભું કરતું નથી. આને જોખમ મૂલ્યાંકનના પરિણામો દ્વારા પણ સમર્થન મળે છે.
મેલામાઇન એ એક કાર્બનિક સંયોજન છે જેનું મોલેક્યુલર ફોર્મ્યુલા C3H6N6 છે, જે સાયનામાઇડમાંથી મેળવવામાં આવે છે. પાણીમાં તેની દ્રાવ્યતા ખૂબ જ ઓછી છે અને તે લગભગ 66% નાઇટ્રોજન ધરાવે છે. મેલામાઇન એ વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતું ઔદ્યોગિક સંયોજન છે જેનો પ્લાસ્ટિક, ખાતરો અને ખાદ્ય પ્રક્રિયા સાધનો (ફૂડ પેકેજિંગ અને રસોડાના વાસણો સહિત) ના ઉત્પાદનમાં વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. રોગોની સારવાર માટે મેલામાઇનનો ઉપયોગ ડ્રગ કેરિયર તરીકે પણ થાય છે. મેલામાઇનમાં નાઇટ્રોજનનું ઊંચું પ્રમાણ સંયોજનનો દુરુપયોગ અને ખાદ્ય ઘટકોમાં પ્રોટીન પરમાણુઓના ગુણધર્મો પ્રદાન કરી શકે છે. 3,4. તેથી, ડેરી ઉત્પાદનો સહિત ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં મેલામાઇન ઉમેરવાથી નાઇટ્રોજનનું પ્રમાણ વધે છે. આમ, ભૂલથી એવું તારણ કાઢવામાં આવ્યું હતું કે દૂધમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ ખરેખર હતું તેના કરતા વધારે હતું.
ઉમેરવામાં આવતા દરેક ગ્રામ મેલામાઇન માટે, ખોરાકમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ 0.4% વધશે. જોકે, મેલામાઇન પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે અને વધુ ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. દૂધ જેવા પ્રવાહી ઉત્પાદનોમાં 1.3 ગ્રામ મેલામાઇન ઉમેરવાથી દૂધમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ 30% વધી શકે છે5,6. જોકે પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધારવા માટે પ્રાણીઓ અને માનવ ખોરાકમાં પણ મેલામાઇન ઉમેરવામાં આવે છે7, કોડેક્સ એલિમેન્ટેરિયસ કમિશન (CAC) અને રાષ્ટ્રીય સત્તાવાળાઓએ મેલામાઇનને ફૂડ એડિટિવ તરીકે મંજૂરી આપી નથી અને જો ગળી જાય, શ્વાસમાં લેવામાં આવે અથવા ત્વચા દ્વારા શોષાય તો તેને જોખમી તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું છે. 2012 માં, વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) ની ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સરે મેલામાઇનને વર્ગ 2B કાર્સિનોજેન તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું કારણ કે તે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે8. મેલામાઇનના લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં રહેવાથી કેન્સર અથવા કિડનીને નુકસાન થઈ શકે છે2. ખોરાકમાં મેલામાઇન સાયનુરિક એસિડ સાથે સંકલિત થઈ શકે છે જેથી પાણીમાં અદ્રાવ્ય પીળા સ્ફટિકો બને છે જે કિડની અને મૂત્રાશયના પેશીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, તેમજ પેશાબની નળીઓનો વિસ્તાર કેન્સર અને વજન ઘટાડી શકે છે9,10. તે તીવ્ર ખોરાકના ઝેરનું કારણ બની શકે છે અને, ઉચ્ચ સાંદ્રતામાં, મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે, ખાસ કરીને શિશુઓ અને નાના બાળકોમાં.11 વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ CAC માર્ગદર્શિકાના આધારે માનવીઓ માટે મેલામાઇનનું સહન કરી શકાય તેવું દૈનિક સેવન (TDI) 0.2 મિલિગ્રામ/કિલો શરીરના વજન પર પ્રતિ દિવસ નક્કી કર્યું છે.12 યુએસ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (યુએસ એફડીએ) એ મેલામાઇન માટે મહત્તમ અવશેષ સ્તર શિશુ ફોર્મ્યુલામાં 1 મિલિગ્રામ/કિલો અને અન્ય ખોરાકમાં 2.5 મિલિગ્રામ/કિલો નક્કી કર્યું છે.2,7 સપ્ટેમ્બર 2008 માં, એવું નોંધાયું હતું કે ઘણા સ્થાનિક શિશુ ફોર્મ્યુલા ઉત્પાદકોએ તેમના ઉત્પાદનોમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધારવા માટે દૂધના પાવડરમાં મેલામાઇન ઉમેર્યું હતું, જેના પરિણામે દૂધ પાવડરનું ઝેર થયું અને દેશવ્યાપી મેલામાઇન ઝેરની ઘટના બની જેણે 294,000 થી વધુ બાળકોને બીમાર કર્યા અને 50,000 થી વધુ લોકોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા. 13
શહેરી જીવનની મુશ્કેલીઓ, માતા કે બાળકની બીમારી જેવા વિવિધ પરિબળોને કારણે સ્તનપાન હંમેશા શક્ય નથી, જેના કારણે શિશુઓને ખવડાવવા માટે શિશુ ફોર્મ્યુલાનો ઉપયોગ કરવો પડે છે. પરિણામે, રચનામાં માતાના દૂધની શક્ય તેટલી નજીક શિશુ ફોર્મ્યુલા બનાવવા માટે ફેક્ટરીઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે14. બજારમાં વેચાતું શિશુ ફોર્મ્યુલા સામાન્ય રીતે ગાયના દૂધમાંથી બનાવવામાં આવે છે અને સામાન્ય રીતે ચરબી, પ્રોટીન, કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, વિટામિન્સ, ખનિજો અને અન્ય સંયોજનોના ખાસ મિશ્રણથી બનાવવામાં આવે છે. માતાના દૂધની નજીક રહેવા માટે, ફોર્મ્યુલામાં પ્રોટીન અને ચરબીનું પ્રમાણ બદલાય છે, અને દૂધના પ્રકાર પર આધાર રાખીને, તેમને વિટામિન્સ અને ખનિજો જેવા સંયોજનો જેમ કે આયર્ન15 થી મજબૂત બનાવવામાં આવે છે. શિશુઓ એક સંવેદનશીલ જૂથ હોવાથી અને ઝેરનું જોખમ હોવાથી, દૂધના પાવડરના સેવનની સલામતી સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ચીની શિશુઓમાં મેલામાઇન ઝેરના કેસ પછી, વિશ્વભરના દેશોએ આ મુદ્દા પર ખૂબ ધ્યાન આપ્યું છે, અને આ ક્ષેત્રની સંવેદનશીલતા પણ વધી છે. તેથી, શિશુઓના સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે શિશુ ફોર્મ્યુલા ઉત્પાદનના નિયંત્રણને મજબૂત બનાવવું ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે. ખોરાકમાં મેલામાઇન શોધવા માટે વિવિધ પદ્ધતિઓ છે, જેમાં ઉચ્ચ-પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી (HPLC), ઇલેક્ટ્રોફોરેસીસ, સંવેદનાત્મક પદ્ધતિ, સ્પેક્ટ્રોફોટોમેટ્રી અને એન્ટિજેન-એન્ટિબોડી એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસેનો સમાવેશ થાય છે16. 2007 માં, યુએસ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) એ ખોરાકમાં મેલામાઇન અને સાયનુરિક એસિડના નિર્ધારણ માટે HPLC પદ્ધતિ વિકસાવી અને પ્રકાશિત કરી, જે મેલામાઇન સામગ્રી નક્કી કરવા માટે સૌથી અસરકારક પદ્ધતિ છે17.
નવી ઇન્ફ્રારેડ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી તકનીકનો ઉપયોગ કરીને માપવામાં આવેલા શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇન સાંદ્રતા 0.33 થી 0.96 મિલિગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામ (mg kg-1) સુધીની હતી. 18 શ્રીલંકામાં થયેલા એક અભ્યાસમાં આખા દૂધના પાવડરમાં મેલામાઇનનું સ્તર 0.39 થી 0.84 mg kg-1 સુધી જોવા મળ્યું. વધુમાં, આયાતી શિશુ ફોર્મ્યુલાના નમૂનાઓમાં મેલામાઇનનું ઉચ્ચતમ સ્તર અનુક્રમે 0.96 અને 0.94 mg/kg હતું. આ સ્તર નિયમનકારી મર્યાદા (1 mg/kg) ની નીચે છે, પરંતુ ગ્રાહક સુરક્ષા માટે દેખરેખ કાર્યક્રમ જરૂરી છે. 19
ઘણા અભ્યાસોએ ઈરાની શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઈનના સ્તરની તપાસ કરી છે. લગભગ 65% નમૂનાઓમાં મેલામાઈન હતું, સરેરાશ 0.73 મિલિગ્રામ/કિલો અને મહત્તમ 3.63 મિલિગ્રામ/કિલો. બીજા એક અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઈનનું સ્તર 0.35 થી 3.40 μg/કિલો સુધી હતું, સરેરાશ 1.38 μg/કિલો. એકંદરે, ઈરાની શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઈનની હાજરી અને સ્તરનું મૂલ્યાંકન વિવિધ અભ્યાસોમાં કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં મેલામાઈન ધરાવતા કેટલાક નમૂનાઓ નિયમનકારી અધિકારીઓ દ્વારા નિર્ધારિત મહત્તમ મર્યાદા (2.5 મિલિગ્રામ/કિલો/ફીડ) કરતાં વધી ગયા છે.
ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં દૂધના પાવડરના પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ વપરાશ અને બાળકોને ખવડાવવામાં શિશુ ફોર્મ્યુલાના વિશેષ મહત્વને ધ્યાનમાં લેતા, આ અભ્યાસનો હેતુ દૂધના પાવડર અને શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇનની શોધ પદ્ધતિને માન્ય કરવાનો હતો. હકીકતમાં, આ અભ્યાસનો પ્રથમ ઉદ્દેશ્ય ઉચ્ચ પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી (HPLC) અને અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV) શોધનો ઉપયોગ કરીને શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇન ભેળસેળ શોધવા માટે ઝડપી, સરળ અને સચોટ માત્રાત્મક પદ્ધતિ વિકસાવવાનો હતો; બીજું, આ અભ્યાસનો ઉદ્દેશ્ય ઈરાની બજારમાં વેચાતા શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇન સામગ્રી નક્કી કરવાનો હતો.
મેલામાઇન વિશ્લેષણ માટે વપરાતા સાધનો ખોરાક ઉત્પાદન સ્થાનના આધારે બદલાય છે. દૂધ અને શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇન અવશેષોને માપવા માટે એક સંવેદનશીલ અને વિશ્વસનીય HPLC-UV વિશ્લેષણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ડેરી ઉત્પાદનોમાં વિવિધ પ્રોટીન અને ચરબી હોય છે જે મેલામાઇન માપનમાં દખલ કરી શકે છે. તેથી, સન એટ અલ. 22 દ્વારા નોંધ્યા મુજબ, ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ વિશ્લેષણ પહેલાં યોગ્ય અને અસરકારક સફાઈ વ્યૂહરચના જરૂરી છે. આ અભ્યાસમાં, અમે નિકાલજોગ સિરીંજ ફિલ્ટર્સનો ઉપયોગ કર્યો. આ અભ્યાસમાં, અમે શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇનને અલગ કરવા માટે C18 કૉલમનો ઉપયોગ કર્યો. આકૃતિ 1 મેલામાઇન શોધ માટે ક્રોમેટોગ્રામ બતાવે છે. વધુમાં, 0.1–1.2 મિલિગ્રામ/કિલો મેલામાઇન ધરાવતા નમૂનાઓની પુનઃપ્રાપ્તિ 95% થી 109% સુધીની હતી, રીગ્રેશન સમીકરણ y = 1.2487x − 0.005 (r = 0.9925) હતું, અને સંબંધિત પ્રમાણભૂત વિચલન (RSD) મૂલ્યો 0.8 થી 2% સુધીના હતા. ઉપલબ્ધ માહિતી દર્શાવે છે કે અભ્યાસ કરેલ સાંદ્રતા શ્રેણીમાં પદ્ધતિ વિશ્વસનીય છે (કોષ્ટક 1). મેલામાઇનની શોધની સાધન મર્યાદા (LOD) અને જથ્થાત્મક મર્યાદા (LOQ) અનુક્રમે 1 μg mL−1 અને 3 μg mL−1 હતી. વધુમાં, મેલામાઇનના UV સ્પેક્ટ્રમે 242 nm પર શોષણ બેન્ડ દર્શાવ્યું હતું. શોધ પદ્ધતિ સંવેદનશીલ, વિશ્વસનીય અને સચોટ છે. આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ મેલામાઇન સ્તરના નિયમિત નિર્ધારણ માટે થઈ શકે છે.
ઘણા લેખકો દ્વારા સમાન પરિણામો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે. ડેરી ઉત્પાદનોમાં મેલામાઇનના વિશ્લેષણ માટે એક ઉચ્ચ-પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી-ફોટોડાયોડ એરે (HPLC) પદ્ધતિ વિકસાવવામાં આવી હતી. 240 nm પર દૂધ પાવડર માટે 340 μg kg−1 અને શિશુ ફોર્મ્યુલા માટે 280 μg kg−1 ની નીચી મર્યાદા હતી. ફિલાઝી એટ અલ. (2012) એ અહેવાલ આપ્યો હતો કે HPLC દ્વારા શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇન શોધી કાઢવામાં આવ્યું ન હતું. જો કે, દૂધ પાવડરના 8% નમૂનાઓમાં 0.505–0.86 mg/kg ના સ્તરે મેલામાઇન હતું. Tittlemiet એટ અલ.23 એ સમાન અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો અને ઉચ્ચ-પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી-માસ સ્પેક્ટ્રોમેટ્રી/MS (HPLC-MS/MS) દ્વારા શિશુ ફોર્મ્યુલા (નમૂના નંબર: 72) ની મેલામાઇન સામગ્રી આશરે 0.0431–0.346 mg kg−1 નક્કી કરી હતી. વેંકટસામી એટ અલ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં. (2010), શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધમાં મેલામાઇનનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે ગ્રીન કેમિસ્ટ્રી અભિગમ (એસિટોનાઇટ્રાઇલ વિના) અને રિવર્સ્ડ-ફેઝ હાઇ-પર્ફોર્મન્સ લિક્વિડ ક્રોમેટોગ્રાફી (RP-HPLC) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નમૂનાની સાંદ્રતા શ્રેણી 1.0 થી 80 g/mL હતી અને પ્રતિભાવ રેખીય (r > 0.999) હતો. પદ્ધતિએ 5-40 g/mL ની સાંદ્રતા શ્રેણી કરતાં 97.2–101.2 ની પુનઃપ્રાપ્તિ દર્શાવી હતી અને પ્રજનનક્ષમતા 1.0% કરતા ઓછી સંબંધિત પ્રમાણભૂત વિચલન હતી. વધુમાં, અવલોકન કરાયેલ LOD અને LOQ અનુક્રમે 0.1 g mL−1 અને 0.2 g mL−124 હતા. Lutter et al. (2011) એ HPLC-UV નો ઉપયોગ કરીને ગાયના દૂધ અને દૂધ-આધારિત શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇન દૂષણ નક્કી કર્યું. મેલામાઇન સાંદ્રતા < 0.2 થી 2.52 mg kg−1 સુધીની હતી. HPLC-UV પદ્ધતિની રેખીય ગતિશીલ શ્રેણી ગાયના દૂધ માટે 0.05 થી 2.5 mg kg−1, <15% ના પ્રોટીન માસ અપૂર્ણાંક સાથે શિશુ ફોર્મ્યુલા માટે 0.13 થી 6.25 mg kg−1 અને 15% ના પ્રોટીન માસ અપૂર્ણાંક સાથે શિશુ ફોર્મ્યુલા માટે 0.25 થી 12.5 mg kg−1 હતી. LOD (અને LOQ) પરિણામો ગાયના દૂધ માટે 0.03 mg kg−1 (0.09 mg kg−1), શિશુ ફોર્મ્યુલા <15% પ્રોટીન માટે 0.06 mg kg−1 (0.18 mg kg−1) અને શિશુ ફોર્મ્યુલા 15% પ્રોટીન માટે 0.12 mg kg−1 (0.36 mg kg−1) હતા, LOD અને LOQ માટે અનુક્રમે 3 અને 1025 ના સિગ્નલ-ટુ-નોઇઝ રેશિયો સાથે. ડાયેબ્સ એટ અલ. (૨૦૧૨) એ HPLC/DMD નો ઉપયોગ કરીને શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરના નમૂનાઓમાં મેલામાઇન સ્તરની તપાસ કરી. શિશુ ફોર્મ્યુલામાં, સૌથી નીચું અને ઉચ્ચતમ સ્તર અનુક્રમે ૯.૪૯ મિલિગ્રામ કિલોગ્રામ−૧ અને ૨૫૮ મિલિગ્રામ કિલોગ્રામ−૧ હતું. શોધ મર્યાદા (LOD) ૦.૦૫ મિલિગ્રામ કિલોગ્રામ−૧ હતી.
જાવેદ અને અન્ય લોકોએ અહેવાલ આપ્યો છે કે ફોરિયર ટ્રાન્સફોર્મ ઇન્ફ્રારેડ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી (FT-MIR) દ્વારા શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇન અવશેષો 0.002–2 mg kg−1 ની રેન્જમાં હતા (LOD = 1 mg kg−1; LOQ = 3.5 mg kg−1). રેઝાઈ અને અન્યોએ મેલામાઇનનો અંદાજ કાઢવા માટે HPLC-DDA (λ = 220 nm) પદ્ધતિનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો અને દૂધ પાવડર માટે 0.08 μg mL−1 નો LOQ પ્રાપ્ત કર્યો, જે આ અભ્યાસમાં મેળવેલા સ્તર કરતા ઓછો હતો. સન અને અન્યોએ સોલિડ ફેઝ એક્સટ્રેક્શન (SPE) દ્વારા પ્રવાહી દૂધમાં મેલામાઇન શોધવા માટે RP-HPLC-DAD વિકસાવ્યો. તેઓએ અનુક્રમે 18 અને 60 μg kg−128 નો LOD અને LOQ મેળવ્યો, જે વર્તમાન અભ્યાસ કરતા વધુ સંવેદનશીલ છે. મોન્ટેસાનો અને અન્યોએ. 0.05–3 mg/kg ની માત્રા મર્યાદા સાથે પ્રોટીન પૂરવણીઓમાં મેલામાઇન સામગ્રીના મૂલ્યાંકન માટે HPLC-DMD પદ્ધતિની અસરકારકતાની પુષ્ટિ કરી, જે આ અભ્યાસમાં વપરાયેલી પદ્ધતિ કરતાં ઓછી સંવેદનશીલ હતી29.
નિઃશંકપણે, વિશ્લેષણાત્મક પ્રયોગશાળાઓ વિવિધ નમૂનાઓમાં પ્રદૂષકોનું નિરીક્ષણ કરીને પર્યાવરણને સુરક્ષિત રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો કે, વિશ્લેષણ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં રીએજન્ટ્સ અને દ્રાવકોનો ઉપયોગ જોખમી અવશેષોની રચનામાં પરિણમી શકે છે. તેથી, ઓપરેટરો અને પર્યાવરણ પર વિશ્લેષણાત્મક પ્રક્રિયાઓની પ્રતિકૂળ અસરોને ઘટાડવા અથવા દૂર કરવા માટે 2000 માં ગ્રીન એનાલિટિકલ કેમિસ્ટ્રી (GAC) વિકસાવવામાં આવી હતી. મેલામાઇનને ઓળખવા માટે ક્રોમેટોગ્રાફી, ઇલેક્ટ્રોફોરેસીસ, કેશિલરી ઇલેક્ટ્રોફોરેસીસ અને એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસે (ELISA) સહિત પરંપરાગત મેલામાઇન શોધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. જો કે, અસંખ્ય શોધ પદ્ધતિઓમાં, ઇલેક્ટ્રોકેમિકલ સેન્સર્સે તેમની ઉત્તમ સંવેદનશીલતા, પસંદગી, ઝડપી વિશ્લેષણ સમય અને વપરાશકર્તા-મૈત્રીપૂર્ણ લાક્ષણિકતાઓને કારણે ખૂબ ધ્યાન ખેંચ્યું છે30,31. ગ્રીન નેનોટેકનોલોજી નેનોમટીરિયલ્સનું સંશ્લેષણ કરવા માટે જૈવિક માર્ગોનો ઉપયોગ કરે છે, જે જોખમી કચરા અને ઉર્જા વપરાશના ઉત્પાદનને ઘટાડી શકે છે, જેનાથી ટકાઉ પ્રથાઓના અમલીકરણને પ્રોત્સાહન મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, પર્યાવરણને અનુકૂળ સામગ્રીમાંથી બનેલા નેનોકોમ્પોઝિટ્સનો ઉપયોગ મેલામાઇન32,33,34 જેવા પદાર્થોને શોધવા માટે બાયોસેન્સરમાં થઈ શકે છે.
અભ્યાસ દર્શાવે છે કે સોલિડ-ફેઝ માઇક્રોએક્સ્ટ્રેક્શન (SPME) નો ઉપયોગ પરંપરાગત નિષ્કર્ષણ પદ્ધતિઓની તુલનામાં તેની ઉચ્ચ ઉર્જા કાર્યક્ષમતા અને ટકાઉપણાને કારણે અસરકારક રીતે થાય છે. SPME ની પર્યાવરણીય મિત્રતા અને ઉર્જા કાર્યક્ષમતા તેને વિશ્લેષણાત્મક રસાયણશાસ્ત્રમાં પરંપરાગત નિષ્કર્ષણ પદ્ધતિઓનો ઉત્તમ વિકલ્પ બનાવે છે અને નમૂના તૈયાર કરવા માટે વધુ ટકાઉ અને કાર્યક્ષમ પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે.
2013 માં, વુ અને અન્ય લોકોએ એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને પસંદગીયુક્ત સપાટી પ્લાઝમોન રેઝોનન્સ (મિની-એસપીઆર) બાયોસેન્સર વિકસાવ્યું જે ઇમ્યુનોસેનો ઉપયોગ કરીને શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇનને ઝડપથી શોધવા માટે મેલામાઇન અને એન્ટિ-મેલામાઇન એન્ટિબોડીઝ વચ્ચેના જોડાણનો ઉપયોગ કરે છે. ઇમ્યુનોસે (મેલામાઇન-કન્જુગેટેડ બોવાઇન સીરમ આલ્બ્યુમિનનો ઉપયોગ કરીને) સાથે જોડાયેલ SPR બાયોસેન્સર એ ઉપયોગમાં સરળ અને ઓછી કિંમતની ટેકનોલોજી છે જેની શોધ મર્યાદા ફક્ત 0.02 μg mL-136 છે.
નાસીરી અને અબ્બાસીયનએ વાણિજ્યિક નમૂનાઓમાં મેલામાઇન શોધવા માટે ગ્રાફીન ઓક્સાઇડ-ચાઇટોસન કમ્પોઝિટ (GOCS) સાથે સંયોજનમાં ઉચ્ચ-સંભવિત પોર્ટેબલ સેન્સરનો ઉપયોગ કર્યો37. આ પદ્ધતિએ અતિ-ઉચ્ચ પસંદગી, ચોકસાઈ અને પ્રતિભાવ દર્શાવ્યો. GOCS સેન્સરે નોંધપાત્ર સંવેદનશીલતા (239.1 μM−1), 0.01 થી 200 μM ની રેખીય શ્રેણી, 1.73 × 104 ની એફિનિટી સ્થિરાંક અને 10 nM સુધીનો LOD દર્શાવ્યો. વધુમાં, 2024 માં ચંદ્રશેખર અને અન્યો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ અને ખર્ચ-અસરકારક અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો. તેઓએ પર્યાવરણને અનુકૂળ પદ્ધતિમાં ઝીંક ઓક્સાઇડ નેનોપાર્ટિકલ્સ (ZnO-NPs) ને સંશ્લેષણ કરવા માટે પપૈયાની છાલના અર્કનો ઉપયોગ ઘટાડતા એજન્ટ તરીકે કર્યો. ત્યારબાદ, શિશુ સૂત્રમાં મેલામાઇનના નિર્ધારણ માટે એક અનન્ય માઇક્રો-રામન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી તકનીક વિકસાવવામાં આવી હતી. કૃષિ કચરામાંથી મેળવેલા ZnO-NPs એ મૂલ્યવાન નિદાન સાધન અને મેલામાઇન38 ની દેખરેખ અને શોધ માટે વિશ્વસનીય, ઓછી કિંમતની તકનીક તરીકે ક્ષમતા દર્શાવી છે.
અલીઝાદેહ અને અન્ય લોકોએ (2024) દૂધના પાવડરમાં મેલામાઇન નક્કી કરવા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ મેટલ-ઓર્ગેનિક ફ્રેમવર્ક (MOF) ફ્લોરોસેન્સ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કર્યો. 3σ/S નો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરાયેલ સેન્સરની રેખીય શ્રેણી અને નીચલી શોધ મર્યાદા અનુક્રમે 40 થી 396.45 nM (25 μg kg−1 થી 0.25 mg kg−1 ની સમકક્ષ) અને 40 nM (25 μg kg−1 ની સમકક્ષ) હતી. આ શ્રેણી શિશુ સૂત્ર (1 mg kg−1) અને અન્ય ખોરાક/ફીડ નમૂનાઓ (2.5 mg kg−1) માં મેલામાઇનની ઓળખ માટે સેટ કરેલા મહત્તમ અવશેષ સ્તર (MRLs) કરતા ઘણી નીચે છે. દૂધના પાવડરમાં મેલામાઇન શોધવામાં ફ્લોરોસન્ટ સેન્સર (ટર્બિયમ (Tb)@NH2-MIL-253(Al)MOF) એ HPLC39 કરતાં વધુ ચોકસાઈ અને વધુ ચોક્કસ માપન ક્ષમતા દર્શાવી. ગ્રીન કેમિસ્ટ્રીમાં બાયોસેન્સર્સ અને નેનોકોમ્પોઝિટ્સ માત્ર શોધ ક્ષમતાઓમાં વધારો કરતા નથી પરંતુ ટકાઉ વિકાસ સિદ્ધાંતો અનુસાર પર્યાવરણીય જોખમોને પણ ઘટાડે છે.
મેલામાઇનના નિર્ધારણ માટે વિવિધ પદ્ધતિઓમાં લીલા રસાયણશાસ્ત્રના સિદ્ધાંતો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. એક અભિગમ એ છે કે શિશુ ફોર્મ્યુલા અને ગરમ પાણી જેવા નમૂનાઓમાંથી મેલામાઇન 40 ના કાર્યક્ષમ નિષ્કર્ષણ માટે કુદરતી ધ્રુવીય પોલિમર β-સાયક્લોડેક્સ્ટ્રિન ક્રોસ-લિંક્ડ સાઇટ્રિક એસિડનો ઉપયોગ કરીને લીલા વિખેરાઈ રહેલા ઘન-તબક્કાના માઇક્રોએક્સ્ટ્રક્શન પદ્ધતિનો વિકાસ. બીજી પદ્ધતિ દૂધના નમૂનાઓમાં મેલામાઇનના નિર્ધારણ માટે મેનિચ પ્રતિક્રિયાનો ઉપયોગ કરે છે. આ પદ્ધતિ સસ્તી, પર્યાવરણને અનુકૂળ અને 0.1-2.5 ppm ની રેખીય શ્રેણી અને ઓછી શોધ મર્યાદા 41 સાથે ખૂબ સચોટ છે. વધુમાં, પ્રવાહી દૂધ અને શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇનના જથ્થાત્મક નિર્ધારણ માટે ખર્ચ-અસરકારક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ પદ્ધતિ ફોરિયર ટ્રાન્સફોર્મ ઇન્ફ્રારેડ ટ્રાન્સમિશન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપીનો ઉપયોગ કરીને અનુક્રમે 1 ppm અને 3.5 ppm ની ઉચ્ચ ચોકસાઈ અને શોધ મર્યાદા સાથે વિકસાવવામાં આવી હતી. આ પદ્ધતિઓ મેલામાઇનના નિર્ધારણ માટે કાર્યક્ષમ અને ટકાઉ પદ્ધતિઓના વિકાસ માટે લીલા રસાયણશાસ્ત્રના સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ દર્શાવે છે.
મેલામાઇન શોધ માટે ઘણા અભ્યાસોએ નવીન પદ્ધતિઓનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જેમ કે સોલિડ-ફેઝ નિષ્કર્ષણ અને ઉચ્ચ-પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી (HPLC)43 નો ઉપયોગ, તેમજ ઝડપી ઉચ્ચ-પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી (HPLC), જેને જટિલ પ્રી-ટ્રીટમેન્ટ અથવા આયન-જોડી રીએજન્ટ્સની જરૂર નથી, જેનાથી રાસાયણિક કચરાનું પ્રમાણ ઘટે છે44. આ પદ્ધતિઓ ડેરી ઉત્પાદનોમાં મેલામાઇનના નિર્ધારણ માટે માત્ર સચોટ પરિણામો પ્રદાન કરતી નથી, પરંતુ લીલા રસાયણશાસ્ત્રના સિદ્ધાંતોનું પણ પાલન કરે છે, જોખમી રસાયણોનો ઉપયોગ ઘટાડે છે અને વિશ્લેષણાત્મક પ્રક્રિયાના એકંદર પર્યાવરણીય પ્રભાવને ઘટાડે છે.
વિવિધ બ્રાન્ડના ચાલીસ નમૂનાઓનું ત્રણ નકલોમાં પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, અને પરિણામો કોષ્ટક 2 માં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરના નમૂનાઓમાં મેલામાઇનનું સ્તર અનુક્રમે 0.001 થી 0.004 મિલિગ્રામ/કિલો અને 0.001 થી 0.095 મિલિગ્રામ/કિલો સુધી હતું. શિશુ ફોર્મ્યુલાના ત્રણ વય જૂથો વચ્ચે કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળ્યા નથી. વધુમાં, 80% દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇન જોવા મળ્યું હતું, પરંતુ 65% શિશુ ફોર્મ્યુલા મેલામાઇનથી દૂષિત હતા.
ઔદ્યોગિક દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇનનું પ્રમાણ શિશુ સૂત્ર કરતા વધારે હતું, અને તફાવત નોંધપાત્ર હતો (p<0.05) (આકૃતિ 2).
પ્રાપ્ત પરિણામો FDA દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદા (1 અને 2.5 mg/kg થી નીચે) કરતા ઓછા હતા. વધુમાં, પરિણામો CAC (2010) અને EU45,46 દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદાઓ સાથે સુસંગત છે, એટલે કે શિશુ ફોર્મ્યુલા માટે મહત્તમ માન્ય મર્યાદા 1 mg kg-1 અને ડેરી ઉત્પાદનો માટે 2.5 mg kg-1 છે.
ઘાનાટી એટ અલ.47 દ્વારા 2023 માં કરાયેલા અભ્યાસ મુજબ, ઈરાનમાં વિવિધ પ્રકારના પેકેજ્ડ દૂધમાં મેલામાઈનનું પ્રમાણ 50.7 થી 790 μg kg−1 સુધી હતું. તેમના પરિણામો FDA દ્વારા માન્ય મર્યાદાથી નીચે હતા. અમારા પરિણામો શોડર એટ અલ.48 અને રીમા એટ અલ.49 કરતા ઓછા છે. શોડર એટ અલ. (2010) એ શોધી કાઢ્યું કે ELISA દ્વારા નક્કી કરાયેલ દૂધ પાવડરમાં મેલામાઈનનું સ્તર (n=49) 0.5 થી 5.5 mg/kg સુધી હતું. રીમા એટ અલ. એ ફ્લોરોસેન્સ સ્પેક્ટ્રોફોટોમેટ્રી દ્વારા દૂધ પાવડરમાં મેલામાઈન અવશેષોનું વિશ્લેષણ કર્યું અને જાણવા મળ્યું કે દૂધ પાવડરમાં મેલામાઈનનું પ્રમાણ 0.72–5.76 mg/kg હતું. લિક્વિડ ક્રોમેટોગ્રાફી (LC/MS) નો ઉપયોગ કરીને શિશુ ફોર્મ્યુલા (n=94) માં મેલામાઈન સ્તરનું નિરીક્ષણ કરવા માટે 2011 માં કેનેડામાં એક અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. મેલામાઈન સાંદ્રતા સ્વીકાર્ય મર્યાદા (પ્રારંભિક ધોરણ: 0.5 mg kg−1) થી નીચે હોવાનું જાણવા મળ્યું. એવું શક્ય નથી કે શોધાયેલ નકલી મેલામાઇન સ્તર પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધારવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી યુક્તિ હતી. જોકે, ખાતરોના ઉપયોગ, કન્ટેનર સામગ્રીનું સ્થાનાંતરણ અથવા સમાન પરિબળો દ્વારા તેને સમજાવી શકાતું નથી. વધુમાં, કેનેડામાં આયાત કરાયેલા દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇનનો સ્ત્રોત જાહેર કરવામાં આવ્યો ન હતો50.
હસની અને અન્ય લોકોએ 2013 માં ઈરાની બજારમાં દૂધ પાવડર અને પ્રવાહી દૂધમાં મેલામાઈનનું પ્રમાણ માપ્યું અને સમાન પરિણામો મળ્યા. પરિણામો દર્શાવે છે કે દૂધ પાવડર અને પ્રવાહી દૂધના એક બ્રાન્ડ સિવાય, અન્ય તમામ નમૂનાઓ મેલામાઈનથી દૂષિત હતા, જેમાં દૂધ પાવડરમાં 1.50 થી 30.32 μg g−1 અને દૂધમાં 0.11 થી 1.48 μg ml−1 સ્તર હતું. નોંધનીય છે કે, કોઈપણ નમૂનામાં સાયનુરિક એસિડ જોવા મળ્યું ન હતું, જેનાથી ગ્રાહકો માટે મેલામાઈન ઝેરની શક્યતા ઓછી થઈ ગઈ. 51 અગાઉના અભ્યાસોમાં દૂધ પાવડર ધરાવતા ચોકલેટ ઉત્પાદનોમાં મેલામાઈન સાંદ્રતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. લગભગ 94% આયાતી નમૂનાઓ અને 77% ઈરાની નમૂનાઓમાં મેલામાઈન હતું. આયાતી નમૂનાઓમાં મેલામાઈનનું સ્તર 0.032 થી 2.692 મિલિગ્રામ/કિલોગ્રામ હતું, જ્યારે ઈરાની નમૂનાઓમાં 0.013 થી 2.600 મિલિગ્રામ/કિલોગ્રામ હતું. એકંદરે, 85% નમૂનાઓમાં મેલામાઇન મળી આવ્યું હતું, પરંતુ ફક્ત એક ચોક્કસ બ્રાન્ડમાં જ માન્ય મર્યાદાથી વધુ સ્તર જોવા મળ્યું હતું.44 ટિટલમીયર અને અન્ય લોકોએ દૂધના પાવડરમાં મેલામાઇનનું સ્તર 0.00528 થી 0.0122 મિલિગ્રામ/કિલોગ્રામ સુધી નોંધ્યું હતું.
કોષ્ટક 3 ત્રણ વય જૂથો માટે જોખમ મૂલ્યાંકન પરિણામોનો સારાંશ આપે છે. બધા વય જૂથોમાં જોખમ 1 કરતા ઓછું હતું. આમ, શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇનથી કોઈ બિન-કાર્સિનોજેનિક સ્વાસ્થ્ય જોખમ નથી.
ડેરી ઉત્પાદનોમાં દૂષણનું ઓછું સ્તર તૈયારી દરમિયાન અજાણતાં દૂષણને કારણે હોઈ શકે છે, જ્યારે ઉચ્ચ સ્તર ઇરાદાપૂર્વક ઉમેરવાને કારણે હોઈ શકે છે. વધુમાં, ઓછા મેલામાઇન સ્તરવાળા ડેરી ઉત્પાદનોનું સેવન કરવાથી માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે એકંદર જોખમ ઓછું માનવામાં આવે છે. એવું નિષ્કર્ષ પર આવી શકાય છે કે મેલામાઇનના આટલા ઓછા સ્તરવાળા ઉત્પાદનોનું સેવન ગ્રાહક સ્વાસ્થ્ય માટે કોઈ જોખમ ઊભું કરતું નથી52.
ડેરી ઉદ્યોગમાં ખાદ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થાપનના મહત્વને ધ્યાનમાં રાખીને, ખાસ કરીને જાહેર આરોગ્યના રક્ષણના સંદર્ભમાં, દૂધ પાવડર અને શિશુ ફોર્મ્યુલામાં મેલામાઇન સ્તર અને અવશેષોનું મૂલ્યાંકન અને તુલના કરવા માટે એક પદ્ધતિ વિકસાવવી અને માન્ય કરવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇનના નિર્ધારણ માટે એક સરળ અને સચોટ HPLC-UV સ્પેક્ટ્રોફોટોમેટ્રિક પદ્ધતિ વિકસાવવામાં આવી હતી. તેની વિશ્વસનીયતા અને ચોકસાઈ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પદ્ધતિને માન્ય કરવામાં આવી હતી. પદ્ધતિની શોધ અને જથ્થાત્મક મર્યાદા શિશુ ફોર્મ્યુલા અને દૂધ પાવડરમાં મેલામાઇન સ્તરને માપવા માટે પૂરતી સંવેદનશીલ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. અમારા ડેટા અનુસાર, મોટાભાગના ઈરાની નમૂનાઓમાં મેલામાઇન મળી આવ્યું હતું. બધા શોધાયેલ મેલામાઇન સ્તર CAC દ્વારા નિર્ધારિત મહત્તમ સ્વીકાર્ય મર્યાદા કરતા નીચે હતા, જે દર્શાવે છે કે આ પ્રકારના ડેરી ઉત્પાદનોનો વપરાશ માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમ ઊભું કરતું નથી.
ઉપયોગમાં લેવાતા બધા રાસાયણિક રીએજન્ટ વિશ્લેષણાત્મક ગ્રેડના હતા: મેલામાઇન (2,4,6-ટ્રાયામિનો-1,3,5-ટ્રાયાઝિન) 99% શુદ્ધ (સિગ્મા-એલ્ડ્રિચ, સેન્ટ લૂઇસ, MO); HPLC-ગ્રેડ એસીટોનિટ્રાઇલ (મર્ક, ડાર્મસ્ટેડ, જર્મની); અલ્ટ્રાપ્યુર પાણી (મિલીપોર, મોર્ફેઇમ, ફ્રાન્સ). નિકાલજોગ સિરીંજ ફિલ્ટર્સ (ક્રોમાફિલ એક્સટ્રા PVDF-45/25, છિદ્ર કદ 0.45 μm, પટલ વ્યાસ 25 મીમી) (માચેરી-નાગેલ, ડ્યુરેન, જર્મની).
નમૂનાઓ તૈયાર કરવા માટે અલ્ટ્રાસોનિક બાથ (એલ્મા, જર્મની), સેન્ટ્રીફ્યુજ (બેકમેન કુલ્ટર, ક્રેફેલ્ડ, જર્મની) અને HPLC (KNAUER, જર્મની) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
UV ડિટેક્ટરથી સજ્જ ઉચ્ચ પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફ (KNAUER, જર્મની) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. HPLC વિશ્લેષણની સ્થિતિ નીચે મુજબ હતી: ODS-3 C18 વિશ્લેષણાત્મક સ્તંભ (4.6 mm × 250 mm, કણ કદ 5 μm) (MZ, જર્મની) થી સજ્જ UHPLC અલ્ટીમેટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. HPLC એલ્યુએન્ટ (મોબાઇલ ફેઝ) TFA/મિથેનોલ મિશ્રણ (450:50 mL) હતું જેનો પ્રવાહ દર 1 mL મિનિટ-1 હતો. શોધ તરંગલંબાઇ 242 nm હતી. ઇન્જેક્શન વોલ્યુમ 100 μL હતું, સ્તંભનું તાપમાન 20 °C હતું. દવાનો રીટેન્શન સમય લાંબો (15 મિનિટ) હોવાથી, આગામી ઇન્જેક્શન 25 મિનિટ પછી કરવું જોઈએ. રીટેન્શન સમય અને મેલામાઇન ધોરણોના યુવી સ્પેક્ટ્રમ પીકની તુલના કરીને મેલામાઇન ઓળખવામાં આવ્યું હતું.
પાણીનો ઉપયોગ કરીને મેલામાઇનનું પ્રમાણભૂત દ્રાવણ (10 μg/mL) તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું અને પ્રકાશથી દૂર રેફ્રિજરેટર (4 °C) માં સંગ્રહિત કરવામાં આવ્યું હતું. સ્ટોક દ્રાવણને મોબાઇલ ફેઝથી પાતળું કરો અને કાર્યકારી પ્રમાણભૂત દ્રાવણ તૈયાર કરો. દરેક પ્રમાણભૂત દ્રાવણને HPLC માં 7 વખત ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. કેલિબ્રેશન સમીકરણ 10 ની ગણતરી નિર્ધારિત ટોચ વિસ્તાર અને નિર્ધારિત સાંદ્રતાના રીગ્રેશન વિશ્લેષણ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
ઇરાનમાં સ્થાનિક સુપરમાર્કેટ અને ફાર્મસીઓમાંથી વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ ગાયના દૂધના પાવડર (20 નમૂનાઓ) અને ગાયના દૂધ આધારિત શિશુ સૂત્રના વિવિધ બ્રાન્ડના નમૂનાઓ (20 નમૂનાઓ) વિવિધ વય જૂથો (0-6 મહિના, 6-12 મહિના અને >12 મહિના) ના બાળકોને ખવડાવવા માટે ખરીદવામાં આવ્યા હતા અને વિશ્લેષણ સુધી રેફ્રિજરેટેડ તાપમાન (4 °C) પર સંગ્રહિત કરવામાં આવ્યા હતા. પછી, 1 ± 0.01 ગ્રામ એકરૂપ દૂધ પાવડરનું વજન કરવામાં આવ્યું હતું અને એસીટોનિટ્રાઇલ: પાણી (50:50, v/v; 5 mL) સાથે મિશ્ર કરવામાં આવ્યું હતું. મિશ્રણને 1 મિનિટ માટે હલાવવામાં આવ્યું હતું, પછી 30 મિનિટ માટે અલ્ટ્રાસોનિક બાથમાં સોનિકેટેડ કરવામાં આવ્યું હતું, અને અંતે 1 મિનિટ માટે હલાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ મિશ્રણને ઓરડાના તાપમાને 10 મિનિટ માટે 9000 × g પર સેન્ટ્રીફ્યુજ કરવામાં આવ્યું હતું અને સુપરનેટન્ટને 0.45 μm સિરીંજ ફિલ્ટરનો ઉપયોગ કરીને 2 મિલી ઓટોસેમ્પલર શીશીમાં ફિલ્ટર કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ ફિલ્ટરેટ (250 μl) ને પાણી (750 μl) સાથે ભેળવવામાં આવ્યું અને HPLC સિસ્ટમ10,42 પર ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવ્યું.
પદ્ધતિને માન્ય કરવા માટે, અમે શ્રેષ્ઠ પરિસ્થિતિઓમાં પુનઃપ્રાપ્તિ, ચોકસાઈ, શોધ મર્યાદા (LOD), જથ્થાત્મક મર્યાદા (LOQ) અને ચોકસાઇ નક્કી કરી. LOD ને બેઝલાઇન અવાજ સ્તર કરતા ત્રણ ગણી ટોચની ઊંચાઈ સાથે નમૂના સામગ્રી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી હતી. બીજી બાજુ, સિગ્નલ-થી-અવાજ ગુણોત્તર કરતા 10 ગણી ટોચની ઊંચાઈ સાથે નમૂના સામગ્રીને LOQ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી હતી.
ઉપકરણ પ્રતિભાવ સાત ડેટા પોઈન્ટ ધરાવતા કેલિબ્રેશન કર્વનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. વિવિધ મેલામાઈન સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો (0, 0.2, 0.3, 0.5, 0.8, 1 અને 1.2). મેલામાઈન ગણતરી પ્રક્રિયાની રેખીયતા નક્કી કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, ખાલી નમૂનાઓમાં મેલામાઈનના ઘણા વિવિધ સ્તરો ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. કેલિબ્રેશન કર્વ શિશુ ફોર્મ્યુલા અને પાવડર દૂધના નમૂનાઓમાં પ્રમાણભૂત મેલામાઈન દ્રાવણના 0.1–1.2 μg mL−1 અને તેના R2 = 0.9925 ને સતત ઇન્જેક્ટ કરીને બનાવવામાં આવ્યો હતો. પ્રક્રિયાની પુનરાવર્તિતતા અને પ્રજનનક્ષમતા દ્વારા ચોકસાઈનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું અને પ્રથમ અને પછીના ત્રણ દિવસોમાં (ત્રણ પ્રતિકૃતિમાં) નમૂનાઓ ઇન્જેક્ટ કરીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું. ઉમેરવામાં આવેલા મેલામાઈનની ત્રણ અલગ અલગ સાંદ્રતા માટે RSD % ની ગણતરી કરીને પદ્ધતિની પુનરાવર્તિતતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. ચોકસાઈ નક્કી કરવા માટે પુનઃપ્રાપ્તિ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યા હતા. શિશુ ફોર્મ્યુલા અને સૂકા દૂધના નમૂનાઓમાં મેલામાઇન સાંદ્રતાના ત્રણ સ્તરો (0.1, 1.2, 2) પર નિષ્કર્ષણ પદ્ધતિ દ્વારા પુનઃપ્રાપ્તિની ડિગ્રીની ગણતરી કરવામાં આવી હતી9,11,15.
અંદાજિત દૈનિક સેવન (EDI) નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું: EDI = Ci × Cc/BW.
જ્યાં Ci એ સરેરાશ મેલામાઇન સામગ્રી છે, Cc એ દૂધનો વપરાશ છે અને BW એ બાળકોનું સરેરાશ વજન છે.
SPSS 24 નો ઉપયોગ કરીને ડેટા વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોલમોગોરોવ-સ્મિર્નોવ પરીક્ષણનો ઉપયોગ કરીને સામાન્યતાનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું; બધા ડેટા નોનપેરામેટ્રિક પરીક્ષણો હતા (p = 0). તેથી, જૂથો વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવતો નક્કી કરવા માટે ક્રુસ્કલ-વોલિસ પરીક્ષણ અને માન-વ્હીટની પરીક્ષણનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઇન્ગેલફિંગર, જુનિયર. મેલામાઇન અને વૈશ્વિક ખાદ્ય દૂષણ પર તેની અસર. ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ જર્નલ ઓફ મેડિસિન 359(26), 2745–2748 (2008).
લિંચ, આરએ, વગેરે. બાળકોના બાઉલમાં મેલામાઇન સ્થળાંતર પર pH ની અસર. ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ફૂડ કન્ટેમિનેશન, 2, 1–8 (2015).
બેરેટ, એમપી અને ગિલ્બર્ટ, આઈએચ, ટ્રાયપેનોસોમ્સના આંતરિક ભાગમાં ઝેરી સંયોજનોને લક્ષ્ય બનાવવું. પરોપજીવીશાસ્ત્રમાં પ્રગતિ 63, 125–183 (2006).
નિર્માણ, એમએફ, એટ અલ. ડ્રગ ડિલિવરી વાહનો તરીકે મેલામાઇન ડેન્ડ્રીમરનું ઇન વિટ્રો અને ઇન વિવો મૂલ્યાંકન. ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ફાર્મસી, 281(1–2), 129–132(2004).
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા. મેલામાઇન અને સાયનુરિક એસિડના ઝેરી પાસાઓની સમીક્ષા કરવા માટે નિષ્ણાતોની બેઠકો 1-4 (2008).
હોવ, એકે-સી., ક્વાન, ટીએચ અને લી, પીકે-ટી. મેલામાઇન ટોક્સિસિટી અને કિડની. જર્નલ ઓફ ધ અમેરિકન સોસાયટી ઓફ નેફ્રોલોજી 20(2), 245–250 (2009).
ઓઝટર્ક, એસ. અને ડેમિર, એન. ઉચ્ચ પ્રદર્શન પ્રવાહી ક્રોમેટોગ્રાફી (HPLC) દ્વારા ડેરી ઉત્પાદનોમાં મેલામાઇનની ઓળખ માટે એક નવલકથા IMAC શોષકનો વિકાસ. જર્નલ ઓફ ફૂડ સિન્થેસિસ એન્ડ એનાલિસિસ 100, 103931 (2021).
ચાન્સુવર્ન, વી., પેનિક, એસ. અને ઇમિમ, એ. મેનિચ ગ્રીન રિએક્શનના આધારે પ્રવાહી દૂધમાં મેલામાઇનનું સરળ સ્પેક્ટ્રોફોટોમેટ્રિક નિર્ધારણ. સ્પેક્ટ્રોકેમ. એક્ટા પાર્ટ એ મોલ. બાયોમોલ. સ્પેક્ટ્રોસ્ક. 113, 154–158 (2013).
ડીબેસ, એમ. અને અલ-હબીબ, આર. HPLC/ડાયોડ એરે ક્રોમેટોગ્રાફી દ્વારા શિશુ ફોર્મ્યુલા, દૂધ પાવડર અને પેંગાસિયસ નમૂનાઓમાં મેલામાઇનનું નિર્ધારણ. જર્નલ ઓફ એન્વાયર્નમેન્ટલ એનાલિટીકલ ટોક્સિકોલોજી, 2(137), 2161–0525.1000137 (2012).
સ્કિનર, કેજી, થોમસ, જેડી, અને ઓસ્ટરલોહ, જેડી મેલામાઇન ટોક્સિસિટી. જર્નલ ઓફ મેડિકલ ટોક્સિકોલોજી, 6, 50–55 (2010).
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO), મેલામાઇન અને સાયનુરિક એસિડના વિષવિજ્ઞાન અને આરોગ્ય પાસાઓ: હેલ્થ કેનેડા, ઓટાવા, કેનેડા દ્વારા સમર્થિત WHO/FAO સહયોગી નિષ્ણાત બેઠકનો અહેવાલ, 1-4 ડિસેમ્બર 2008 (2009).
કોર્મા, એસએ, વગેરે. નવલકથા કાર્યાત્મક માળખાકીય લિપિડ્સ અને વાણિજ્યિક શિશુ ફોર્મ્યુલા ધરાવતા શિશુ ફોર્મ્યુલા પાવડરની લિપિડ રચના અને ગુણવત્તાનો તુલનાત્મક અભ્યાસ. યુરોપિયન ફૂડ રિસર્ચ એન્ડ ટેકનોલોજી 246, 2569–2586 (2020).
અલ-વસીફ, એમ. અને હાશેમ, એચ. પામ તેલનો ઉપયોગ કરીને શિશુ ફોર્મ્યુલાના પોષણ મૂલ્ય, ગુણવત્તાના ગુણો અને શેલ્ફ લાઇફમાં વધારો. મિડલ ઇસ્ટ જર્નલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ 6, 274–281 (2017).
યીન, ડબલ્યુ., વગેરે. મેલામાઇન સામે મોનોક્લોનલ એન્ટિબોડીઝનું ઉત્પાદન અને કાચા દૂધ, સૂકા દૂધ અને પશુ આહારમાં મેલામાઇન શોધવા માટે પરોક્ષ સ્પર્ધાત્મક ELISA પદ્ધતિનો વિકાસ. જર્નલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્ડ ફૂડ કેમિસ્ટ્રી 58(14), 8152–8157 (2010).